Atatürk’ün Kurban Bayramı İle İlgili Diyanet İşleri Başkanı’na Yaptığı Teklifi Duyunca Çok Şaşıracaksınız

Cumhuriyet ile Türk halkının hayatındaki değişimlerin yanında Atatürk’ün kafasında bir radikal değişim daha varmış…

Kaynak: Aydın Sayılı, Bilim, Kültür ve Öğretim Dili Olarak Türkçe, 1994

Cumhuriyet’ten sonra kutlanan ulusal bayramlar epey yenidir ve Türk halkına ulus şuurunu benimsetmek ismine dini bayramların önüne geçmiş üzere görünür.

Ancak bu durumu Atatürk’ün kişisel bir tercihi olarak düşünmek oldukça yanıltıcı olur. Kardeşi Makbule Atadan’ın anılarında okuduğumuz kadar Atatürk’ün Ramazan ayı ve bayramına önem verdiğini öğreniriz. Demek ki bu uygulama, kişi ile değil ülke meseleleri ile ilişkilendirilmelidir.

İddiaya kaynak olarak 1931 tarihli bu belge gösterilebilir. Gazi Paşa, cumhurbaşkanlığı bünyesinde dini bayramlara yer vermemeyi tercih etmektedir.

Murat Bardakçı’nın geçen sene köşesine taşıdığı Hasan İstek Soyak imzalı bu telgrafta şunlar müellif, ‘Reisicumhur Hazretleri dinî bayramlara fazla bir mevki vermemek için vâkî olan tebrikata cevap vermemeyi tercih buyurmuşlardır. Kemâli tâzimle arzederim’

Yani anlayacağımız üzere 1931’den sonra Atatürk, dini bayram tebriği almayı tercih etmez.

Ancak bu kişisel bir tercihten ziyade cumhurbaşkanlığı makamına dair bir seçim gibi durur. Şimdi gelelim Atatürk’ün kurban bayramı ile ilgili görüşüne. Lakin evvel şunun altını çizmeliyiz ki Atatürk, yurt seyahatlerinde kendisi için kurban kesilmesini istemez pürüz olamadığında da kesilen hayvanlara bakamazmış.

Bu teze da temel olarak Hasan İstek Soyak’ın aktardığı İran Şahı ile Gazi’nin şu diyaloğu gösterebilir:

Bir alay karargâhının temel atma merasiminde bir koyunun temel için açılan çukura yanlışsız, yere yatırılıp boğazından kesilmek üzere olduğunu gördüğü vakit, yanında bulunan İran Şahı İstek Pehlevi ile ortalarında geçen konuşma:

Atatürk: Ben kana bakamam! Bir tavuğun dahi boğazlandığını görmeye tahammülüm yoktur.

Şah: Ya bu kadar çok bulunduğunuz büyük ve kanlı savaş meydanları?

 Atatürk: Ha, o diğer meseledir; o denli yerlerde cesetlerin üzerinden atlayarak yürürüm. O apayrı bir iştir.

Görünen o ki bu anı da Atatürk’ün şahsî tercihini yansıtır.

Şimdi gelelim asıl noktaya, pekala Gazi, kurban bayramına nasıl bir biçim vermek ister?

Öncelikle bu anıyı, bilginin güvenilirliği açısından kimin aktardığına kısaca değinmeliyiz. Cebinizde 5 lira var ise banknotun üstünde göreceğiniz kişi dünyada birinci kere bilim tarihi doktorasına sahip olan Ord. Prof. Aydın Sayılı’dır. Bu anıyı ilk mecliste Batum milletvekilliği yapmış olan Ali Rıza Acara’nın ağzından ‘Bilim, Kültür ve Öğretim Dili Olarak Türkçe’ kitabında şöyle anlatır Sayılı:

Atatürk, bir gün Diyanet İşleri Lideri Rifat Börekçi’den, kurban bayramında kurban kesilmesi yerine hayır kurumlarına bağış yapılması usulünün konması hakkında ne düşündüğünü sorar.

Sorudan biraz tasalanmış görünen Rifat Börekçi, biraz düşündükten sonra Atatürk’e şöyle söyler: ‘Paşam, böyle bir şey yapacaksan, bunu ben öldükten sonra yap.’

Bunun üzerine Atatürk bu türlü bir yol tutmaktaki sakıncanın ne olduğunu sorar.

Rifat Börekçi de kurban bayramında kurban hayvanı kanının akıtılmasının şeriatça kural olduğu karşılığını verir. Atatürk, Rifat Börekçi’nin sırtını okşar ve ‘Madem ki olmazmış, sen ölmeden de, sen öldükten sonra da yapmam; hiç üzülme.’ diyerek onu teselli eder.

Atatürk’ün bir yenilik yapmadan evvel “etrafını yokladığı” ve işin ehilleriyle mevzuyu mütalaa ettiği hepimizin malumudur.

Bu yüzden Atatürk, Börekçi’nin nabzını yoklamış ve tahminen de bu türlü bir adımın Türkiye için erken olabileceğini düşünmüştür. Ya da hakikaten o an bu niyetinden vazgeçmiştir. Bunu kestirmek hayli sıkıntı duruyor. Pekala, siz ne dersiniz bu duruma?

Yorum yapın